De achterdeur van juffrouw Droanes loopt nog
Ik noem wat er gebeurde kinderroof, om vrouwen wakker te schudden. Niet als vonnis. Als waarneming. Ik ben Gea Kramer.
Onze moeders dreigden steevast met juffrouw Droanes. ‘Ophouden, anders ga je naar juffrouw Droanes!’ beet mijn moeder me toe als ik vervelend was. ‘En daar krijg je brood met spinnen.’ Mijn vriendinnen en ik praatten er soms over. Onze moeders zetten juffrouw Droanes in als pedagogisch stopsignaal. Wij lachten erom.
Een paar jaar terug zocht ik het tehuis voor moeilijke meisjes van juffrouw De Ranitz in Groningen Ze bleek werkelijk te bestaan. Een buurtbewoner zei dat het huis op het kruispunt Agricolastraat/Tuinstraat jarenlang stond te verpauperen.
Mijn vriendinnen en ik wisten: in dat tehuis baarden meisjes kinderen die meteen werden afgenomen. Het Toevluchtsoord was ook zo’n gruwelplek. Aan de achterdeur wachtten adoptiemoeders met hun adoptiewetten, die nu, vijftig jaar later, ernstig ter discussie staan. De afstandsmoeders van toen strijden nu voor erkenning van hun leed. We waren amper veertien. Een vriendin zei eens: ‘Als het mij gebeurt, stopt mijn moeder een kussen onder haar jurk, alsof zíj zwanger is, zodat ik mijn kind houd.’ Ik praatte er niet over met mijn moeder. Het joeg me zo’n schrik aan dat ik mezelf onthouding oplegde tot mijn achttiende.
Ik groeide op tijdens de tweede feministische golf
We gingen naar het Vrouwenhuis en bezochten festivals in het Sterrenbos. Ik herinner me de VOS-cursussen, waar vrouwen zich schrap zetten voor de pensionering van hun man. Die kerels begonnen ineens het huishouden te regelen, terwijl vrouwen dat al zestig jaar perfect deden. Vrouwen moesten assertief worden, hét woord van die tijd. De vriendinnen van mijn moeder, met hun dotten okselhaar, knokten voor abortus. Na de abortuswet waren vrouwen baas in eigen buik; niemand stal meer hun baby’s. In Groningen kraakten vrouwen panden voor Blijf-van-mijn-lijfhuizen. Ik woonde daar vaak met mijn moeder. Zij had wel wat anders aan haar hoofd dan met een kussen onder haar jurk te paraderen voor haar dochter. We woonden in een gekraakt herenhuis onder de Herebrug en een gekraakte boerderij aan de Beijumerweg. In het gure weerjaar 1976 ploeterde ik op mijn rammelende fiets door sneeuwstormen van Zuidwolde naar de Groningsche Kook- en Huishoudschool aan de Kraneweg.
Juf Maldonado las ons elke les voor uit Phoebe, over een meisje dat ongewenst zwanger raakte. Ze wees ons op Je lichaam, je leven – Het lijfboek voor vrouwen. Die juf werd mijn heldin, zij wist wat ons werkelijk bezighield. Dat boek koesterde ik tot ver na mijn dertigste. Het leerde me over seks en zelfverzekerdheid. Het was een kanteltijd voor vrouwen en meisjes, iets wat je nu amper kunt bevatten.
In december 2024 wandelde ik van Zuidwolde naar Groningen en herontdekte die boerderij per toeval. Nostalgie overspoelde me. Dagenlang borrelden herinneringen op. Ik vond het gezellig in die blijfhuizen. Mijn moeder vond er rust en ik eerlijk gezegd ook. Wij beleefden onze beste tijd samen. Mijn moeder was in topvorm. Vrijwilligers, Rooie Vrouwen, vingen ons op. Mijn eigen vader zag ik nooit.
Ik gruwde van die afname. Ik wilde mijn eitjes duur verkopen, met mijzelf erbij
Een vader leek me het beste schild. Ik wilde mijn toekomstige kinderen binnen een huwelijk grootbrengen.
De tijden liepen anders. Door gelijke rechten met vaders voeden moeders nu vaak op in co-ouderschap. In de praktijk draait een stiefmoeder de co-schappen. Stiefmoeders en gescheiden vaders zijn het nieuwe normaal. Vrouwen moeten hun plek delen met een stiefmoeder, die zich langs de vader in het gezin wurmt. In de praktijk raken moeders hun kinderen kwijt. In mijn tienertijd was dit ondenkbaar. Vrouwen vochten als leeuwinnen voor hun recht op hun kinderen. Getrouwde vrouwen hielden hun kind. Nu niet meer. Een stiefmoeder staat aan de achterdeur met vaderrechten. De man geeft de kinderen mee. Via omgang komt het kind in een ander huis. Daar heet de vrouw die later kwam ouder, en de vrouw die baarde wordt een bezoekregeling.
Kindgebonden budget en kinderbijslag volgen in Nederland het adres. Wie het kind in huis heeft, heeft het geld. De vrouw die baarde, betaalt met lichaam en jaren.
De deur gaat verder open
De Wet drempelverlaging omgang grootouders maakt de kring nog ruimer: grootouders van vaderskant kunnen toegang vragen, ook als de moeder dat niet kiest. Instellingen die grootouders heilig verklaren, juichen. Moeders worden gepasseerd. Hoe meer volwassenen rechten krijgen, hoe dunner de vrouw die droeg. Meerouderschap werkt hetzelfde. Hoe meer ouders, hoe minder moeder.
Ik ben een oude vrouw, gehard door het leven. Ik koester idealen voor vrouwen en meisjes. Nieuwe familiewetten pakken nadelig uit voor moeders. Wat ik kinderroof noem, sluipt in nieuwe gedaantes binnen. Vroeger heette zij adoptiemoeder. Nu heet zij stiefmoeder. Dezelfde achterdeur.
Gea Kramer, Groningen
